Ostatnio bardzo popularne w mediach, coraz częściej stające się obiektem zainteresowania językoznawców, jest zjawisko zwane „ponglishem”, „pongliszem” czy też „pongielskim”. Jest to nazwa slangu (pidżynu) polsko-angielskiego. Powstał on (całkiem nieświadomie) wśród polskich unioeuropejskich emigrantów. Oparty jest on na języku polskim, ale zawiera wiele wyrazów, zwrotów lub konstrukcji składniowych pochodzących z języka angielskiego. Słowa-hybrydy posiadają angielski rdzeń i polskie końcówki fleksyjne. Wcześniej zjawisko to było znane w żargonach zawodowych (np. informatyków).


Na co dzień w Wielkiej Brytanii czy Irlandii (krajach Unii, w których angielski jest językiem urzędowym) można usłyszeć następujące hybrydy: mieć ofa (ang. day off ‘dzień wolny’), gdzie dodana została polska końcówka fleksyjna –a; zarejestrować się w Home Office’ie (wym. hołm ofisie) zamiast Home Office (wym. hołm ofis), odmieniono więc angielski office (‘biuro’), według polskiej deklinacji rodzimego słowa biuro (por. ‘biurze’). Wśród emigrantów polskich słyszy się też zwrot umówić się na interview w sprawie nadania ninu (ang. natinal insurance number ‘numer ubezpieczeniowy używany do celów podatkowych’). Końcówka –u została dodana tutaj zapewne na wzór odmiany polskiego skrótu NIP (numeru podatkowego, kojarzącego się z angielskim NIN-em).

Grupy zawodowe polskich emigrantów unioeurpejskich również mają swoje odmiany pongliszu (zrozumiałe wyłącznie dla konkretnej grupy). Na przykład carerzy (opiekunowie, zajmujący się osobami starszymi, niedołężnymi, wymagającymi pomocy przy codziennych czynnościach) używają hoistów (ang. hoist ‘winda hydrauliczna’) i wipesów (ang. wipes ‘mokra chusteczka do mycia’). W obu przypadkach dodaje się polską końcówkę –ów; builderzy (budowlańcy) stawiają plaster boardy (ang. plaster board ‘ścianka gipsowa’); księgowe robią cash booki (ang. cash book ‘księga podatkowa’).


Na oficjalnym blogu prof. Jerzego Bralczyka, pod notatką na temat pongliszu, jeden z komentujących zwrócił uwagę na jeszcze jedną interesującą rzecz. Okazuje się, że stosowanie pongliszu nie dotyczy tylko Polaków, którzy emigrowali na Wyspy Brytyjskie lub innych krajów Unii w celach zarobkowych, nie znając dobrze języka angielskiego (lub nie znając go wcale). Okazuje się, że nagminne jest „spalszczanie” języka angielskiego przez deputowanych do Parlamentu Europejskiego w Brukseli. Posługują się nim urzędnicy, delegaci i parlamentarzyści. W ten sposób powstaje swoisty „eurospeak” – mieszanka języków krajów należących do Unii Europejskiej i słabo znanego języka angielskiego.

Wiele tekstów unijnych pisanych po angielsku jest niezrozumiała nawet dla rodowitych Anglików, jeśli nie zajmują się tematyka unijną. Dominującym językiem wśród parlamentarzystów unioeuropejskich staje się więc BSE, czyli „bad spoken english” czy „bad spoken eurospeak” (ang. ‘źle mówiony angielski’, ‘źle mówiony język europejski’).

Można usłyszeć w tym środowisku polskie wtrącenia np. Ten emendment jest nie do przyjęcia. (ang. amendment ‘poprawka’) lub też Składamy skrutiny. (ang. scrutiny reservation ’zastrzeżenie analityczne’, czyli ‘ zastrzegamy sobie prawo do przeanalizowania propozycji’).

Czasem zdarzają się hybrydy, nie będące już wtrąceniami. Przykładem może być następujące zdanie: Należy udrożnić system zapraszania wizytorsów. Do pnia angielskiego visitors została dodana polska końcówka fleksyjna – ów.


Doskonałym odbiciem BSE jest język, którym posługują się użytkownicy internetu. Można zaobserwować to np. w blogach autorów pochodzenia polskiego mieszkających w krajach Unii Europejskiej.

Blog jest dziennikiem internetowym prowadzonym na stronach WWW, mającym postać pisanych na bieżąco notatek opatrzonych datą. Słowo blog jest skrótem od ang. słowa weblog (log of the web, czyli ‘raport sieci’). Pierwszy blog powstał w 1996 roku. Teksty w blogu, podobnie jak w innych formach komunikacji internetowej, tworzone są w środowisku, które daje możliwość swobody na wielu płaszczyznach, także na płaszczyźnie językowej.

Blogi zawierają teksty pisane przez osoby będące użytkownikami swoistego medium – Internetu. Autorzy blogów przenoszą do swych dzienników zwyczaje językowe z rzeczywistości „pozawirtualnej”, łącząc je ze zwyczajami nabytymi podczas korzystania z innych form komunikacji internetowej, najczęściej czatów, e–maili i for dyskusyjnych. Blogi prowadzone są za pomocą, charakterystycznego dla użytkowników Internetu, „pisanego języka mówionego”, dzięki czemu można obserwować w nich, występujący przede wszystkim w odmianie mówionej, współczesny język potoczny. Dzięki temu, że język ów został zapisany i zarchiwizowany na stronie głównej i podstronach bloga, łatwiej można dostrzec i opisać jego najbardziej charakterystyczne cechy.

Przeciętny blogowicz - emigrant nie zastanawia się nad słowami, których użyje w swoim blogu. Najważniejsze dla niego staje się przekazanie informacji o sobie, przelanie emocji, którymi nie może podzielić się ze swoimi bliskimi. Za to może podzielić się nimi ze swoimi czytelnikami, czyli innymi blogującymi osobami. Jeśli blog prowadzony jest w interesujący sposób, to już w krótkim czasie znajduje on swoich „wirtualnych przyjaciół”, tzn. osoby regularnie zaglądające na bloga. Dlatego też bardzo szybko rozpowszechnia się nowe słownictwo, które staje się mniej lub bardziej zrozumiałe dla blogowiczów czy reszty internautów.


Zapożyczenia z języka angielskiego zaspokajają głównie potrzeby nominatywne, gdy obca nazwa przychodzi do nas wraz z nową, dotąd nieznaną rzeczą lub zjawiskiem. Ekspansji anglicyzmów sprzyjają też inne czynniki, takie, jak np.: snobizm autorów wypowiedzi, dowartościowujących się przez okraszanie tekstu cudzoziemskimi wyrazami, moda na wszystko, co przywołuje, wartościowaną jako lepsza, kulturę amerykańską, malejąca kompetencja autorów w zakresie języka ojczystego, mechaniczne i zbyt dosłowne tłumaczenia, zdradzające niechlujstwo językowe i pośpiech autorów.

Wszechobecne anglicyzmy to nie tylko łatwo dostrzegalne pożyczki leksykalne, ale też kalki słowotwórcze, semantyczne i frazeologiczne.

Wśród zapożyczeń z języków obcych, które można spotkać w blogach, najwięcej zapożyczeń pochodzi z języka angielskiego np. no problem ‘nie ma problemu’, non stop ‘ciągle, bez przerwy’, ex ‘były partner’, lunch, boss, damn, anyway, relax, freetime ‘czas wolny’, meeting ‘spotkanie’, team ‘grupa’, back ‘powrót’, baj ‘na razie’, full ‘pełny, całkowicie, całkiem’, np. samochód full wyposażony; homepage ‘prywatna strona www’, wystepuje w rodzaju męskim, np. jednocześnie z powstaniem bloga powstanie mój homepage; replay ‘cofnąć się’, występuje zwykle jako rzeczownik, np. robić replay.

Język angielski wpływa też na powstawanie neologizmów słowotwórczych, które tworzone są poprzez dodawanie do derywatu pochodzenia angielskiego (często spolszczonego) polskiej końcówki fleksyjnej.

Czasowniki tworzone są za pomocą sufiksu –ować (np. tuningować ‘od ang. tuning, czyli zmieniać’; resetować ‘od ang. reset, czyli weryfikować zawartość pamięci komputera’, używany nie tylko w związku z korzystaniem z komputera, ale odnosi się także do codziennych czynności i stanów emocjonalnych, np. pogoda resetuje mi umysł), a także w przypadku neologizmów o strukturze bezokoliczników: – ać, -nąć, np. looknąć lub luknąć (od ang. look ‘spojrzeć’).

Przymiotniki natomiast tworzone są za pomocą sufiksów:, -owy, -owny, np. lajtowy, lajtowny (od ang. light) ‘lekki, luźny’, np. lajtowna atmosfera; stajlowy (od ang. style) ‘stylowy, oryginalny’; spidowy (od ang. speed) ‘szybki, szybko’.

W odmianie rzeczowników, zapożyczonych z języka angielskiego, także dodaje się polską końcówkę fleksyjną, np. power ‘energia’ (złapałam wielkiego powera). Wyraz fon (od ang. phone) ‘telefon’, w języku angielskim rodzaju męskiego, odmienia się jak rzeczownik rodzaju nijakiego, np. rozmawiać przez fona.

Przez derywację słowotwórczą mogą też powstawać nowe rzeczowniki np. lajcik ‘od ang. light, coś lekkiego, luźnego’; sofcik ‘od ang. soft, coś delikatnego, miękkiego’.

Zdarzają się też kalki semantyczne, np. powitanie lub pożegnanie szacuneczek ‘od ang. respect’.

Przyczyny powstania eurospeaku są oczywiste. Emigranci dostosowują swój język do ogółu, ponieważ ułatwia to szybkie komunikowanie się. Coraz częściej nie przywiązują wagi do języka, którym się posługują, a czytanie książek po polsku nie ma większego wpływu na utrzymanie czystości językowej. Eurospeak jest więc niedbałym łączeniem, wtrącaniem i przekształcaniem słów, powstałym w wyniku konieczności szybkiej komunikacji. Pośpiech, który wpłynął na powstanie powyższego pidżynu, powoduje jednak, że komunikacja unioeuropejska została zaburzona. To, co miało ułatwić porozumiewanie się, coraz częściej je utrudnia.

Książka, z którą warto się zapoznać przy okazji studiowania zagadnień związanych z internetem. "Kult amatora. Jak internet niszczy kulturę" Andrew Keen'a:

Językoznawcy nie powinni ubolewać nad faktem większego wpływu amatorów na internet i tym samym kulturę, bo jest to znakomita "pożywka" do badań ;-) Kulturoznawcy jednak powód mają, bo coraz mniej zaczyna liczyć się rzetelna wiedza, a coraz bardziej - zwykły dostęp do interenu i chęć zaistnienia na portalach interenetowych.

Wreszcie jest! Wydanie książkowe "Komunikacji językowej w Internecie" dr. Jana Grzeni.

W momencie, gdy dwa lata temu chciałam zdobyć materiały z powyższej pracy językoznawczej, była ona jeszcze niedostępna na rynku wydawniczym. Ukazała się w 2007 roku.

Książka dzieli się na trzy części:

Jest niezbędną lekturą przy każdej językoznawczej pracy badającej specyfikę języka w komunikacji za pośrednictwem Sieci.

Polecam!

Wydawnictwo Edelman zamieściło w Sieci przewodnik po blogosferze ("A Corporate Guide to the Global Blogosphere"). Elektroniczna wersja umożliwia sprawne poruszanie się... po przewodniku, bo czy po blogosferze? - okaże się w trakcie lektury :-)

Ponownie zainspirowana artykułem z głównej strony onet.pl, zostawiam link do ciekawych rozważań na temat porządku (tu akurat nieporządku czy wręcz chaosu) w światowym internecie.

Naukowiec, z którym przeprowadzana jest rozmowa (Pierre Levy, profesor komunikacji z uniwersytetu w Ottawie), chce to zmienić za pomocą stworzenia metajęzyka ("język opisowy, metajęzyk, który będzie mógł przyswajać treści z języków naturalnych i służyć klasyfikacji wiedzy (ontologia w informatyce), ale który byłby również „obliczalny”. Języki naturalne są stworzone tak, aby mógł nimi manipulować ludzki mózg, a nie komputery. Mój język, Information Economy Meta Language (IEML), jest rozpoznawalny i przetwarzany przez maszynę, ponieważ jest dużo bliższy „języka matematycznego” używanego przez komputery.").

Miałoby to służyć rozwojowi inteligencji kolektywnej poprzez korzystanie z metadanych zgromadzonych w internecie.

Ambitny plan 8)

Odmiana wyrazów

Nazwy obce

Frazeologia

Pisownia

Nazwiska, imiona i ich odmiana

Składnia i stylistyka

Nazwy miejscowe

Rozmaitości

Grzeczność językowa

Słowotwórstwo

Wymowa

Objaśnienia wyrazów i zwrotów